Muizen in huis: wat werkt echt en wat is weggegooid geld?

Keutels zijn het beste bewijs. Muizenkeutels zijn zwart, ongeveer 3 tot 8 millimeter lang en 1 tot 3 millimeter dik, spits aan de uiteinden, en ze lijken sprekend op hagelslag. Rattenkeutels zijn twee tot drie keer zo groot en dikker. Dat verschil is belangrijk, want ratten pak je anders aan en die horen sneller bij een professional.

Verder hoor je ze meestal in de avond en de nacht: geritsel achter een plint, in een verlaagd plafond of in de spouw. Je ziet knaagschade aan verpakkingen, kabels en isolatie, en soms sleepsporen van de staart in het stof. Een scherpe ammoniakachtige geur in een kast wijst op urine, en dat betekent dat er meer dan een muis is.

Een huismuis leeft ongeveer een jaar, is na twee maanden geslachtsrijp en krijgt vijf tot zes jongen per nest, zes tot tien keer in haar leven. Daarom is twee weken wachten of het vanzelf overgaat het slechtste plan dat er is: in die twee weken is de populatie gegroeid.

Ze eten maar drie tot vijf gram per dag. Dat is de reden dat een keuken die er schoon uitziet toch genoeg biedt: een openstaand pak muesli voedt een hele familie.

Sinds 2023 mogen particulieren geen middelen op basis van anticoagulantia of cholecalciferol meer gebruiken. Die vallen onder het systeem van integrale plaagdierbeheersing, waarbij eerst wering en niet-chemische methoden komen en gif alleen als laatste redmiddel door gecertificeerde professionals wordt ingezet.

Wat daarna nog vrij verkrijgbaar bleef, was muizengif op basis van alfachloralose, alleen te gebruiken in daarvoor bestemde lokdozen. Ook die toelating is ingetrokken. Verkoop is verboden sinds 17 juni 2026 en gebruiken of in voorraad hebben mag niet meer vanaf 17 december 2026.

Praktisch betekent dat: heb je nog een doosje in de schuur staan, gebruik het dit najaar op of lever het in bij het klein chemisch afval. Koop niets meer bij, ook niet via buitenlandse webshops. Dat is niet alleen verboden, het lost ook niets op, want gif raakt de oorzaak niet.

De reden achter de regels is doorvergiftiging. Een muis die gif binnenkrijgt sterft niet meteen en wordt intussen gegeten door een uil, een kat of een egel. Anticoagulantia blijven lang in de voedselketen hangen.

Vallen zetten zonder te weren is dweilen met de kraan open: je vangt de muizen die binnen zijn, terwijl de volgende gewoon door hetzelfde gaatje naar binnen loopt. De volgorde is dus niet vrijblijvend.

• Dicht elke opening vanaf ongeveer vijf millimeter. Een muis heeft aan een halve centimeter genoeg en kan zo'n dertig centimeter hoog springen, dus kijk ook boven plinthoogte.
• Gebruik materiaal waar ze niet doorheen knagen: roestvrij staalwol, fijn gaas, of mortel. Purschuim alleen is zinloos, daar knagen ze in een nacht doorheen.
• Let op de vaste zwakke plekken: onder de voordeur, waar leidingen en kabels de muur in gaan, rond de meterkast, achter het aanrecht, bij de rioolontluchting en bij ventilatieroosters in de buitenmuur.
• Berg alles wat eetbaar is op in glas of hard plastic met een sluitende deksel. Ook vogelvoer, kattenbrokken, kaarsen en zeep zijn voedsel voor een muis.
• Ruim de opslagrommel op waar ze in nestelen: kartonnen dozen tegen de muur, stapels kranten, dozen op zolder. Nestmateriaal is voor hen even belangrijk als eten.
• Zit het gat hoger dan twee meter in een spouwmuur en is het breder dan zeven millimeter, laat dan eerst controleren op beschermde dieren. Vleermuizen en gierzwaluwen gebruiken die openingen, en die dichtmetselen is verboden.

Deze volgorde werkt bij de gewone situatie: een of enkele muizen in een woning, geen bedrijf, geen aanhoudende plaag. Reken op twee weekenden.

1. Zoek eerst de paden. Muizen lopen langs muren en niet door het midden van een kamer. Kijk waar de keutels liggen, dat is je kaart.
2. Dicht in een middag alle openingen die je vindt, van buiten naar binnen. Begin bij de begane grond en de meterkast, want daar komt het merendeel binnen.
3. Ruim tegelijk alle voedselbronnen op en zet ze in dichte bakken. Zonder deze stap zijn de vallen minder aantrekkelijk dan je keukenkastje.
4. Zet daarna klemmen, en zet er meer dan je denkt nodig te hebben. Bij een enkele muis vier tot zes stuks, verdeeld over de paden die je hebt gevonden.
5. Plaats elke klem dwars op de muur, met het aas tegen de plint aan. Een klem midden in de kamer vangt niets.
6. Aas met iets plakkerigs dat ze niet kunnen wegdragen: pindakaas, chocoladepasta, een stukje noot. Kaas werkt slechter dan zijn reputatie.
7. Controleer elke dag. Een gevangen muis laat je niet liggen, en een klem die niet afgaat staat op de verkeerde plek. Verplaats hem dan een meter langs dezelfde muur.
8. Blijft het na twee weken doorgaan, of vang je meer dan een handvol, stop dan met zelf proberen en bel een gecertificeerde beheerser. Dan zit er een nest of een structurele toegang die je niet hebt gevonden.

Rond muizen is meer onzin te koop dan rond bijna elk ander huisprobleem. Dit is wat er telkens weer terugkomt en wat het oplevert.

• Ultrasone verjagers. Er is geen overtuigend bewijs dat ze werken, en muizen wennen aan geluid. Het geld is beter besteed aan een rol fijn gaas.
• Pepermuntolie, laurierblad, gedroogde bloembollen en soortgelijke huismiddelen. Ze verplaatsen hooguit het probleem naar de kamer ernaast.
• Lijmplanken. Die veroorzaken onnodig lijden: een dier komt niet meer los en gaat na dagen dood. De NVWA maakt proces-verbaal op als er ratten of muizen op een lijmplank worden aangetroffen, op grond van de regel dat je een dier onnodig lijden moet besparen. In 2024 waren dat er 98.
• Een kat als plan. Sommige katten vangen muizen, veel katten kijken ernaar. En een kat die een vergiftigde muis eet, wordt zelf ziek.
• Gif kopen in het buitenland of via een webshop die niet naar de Nederlandse regels kijkt. Dat is verboden, het risico ligt bij jou, en het lost de toegang niet op.
• Een gat dichten met alleen purschuim of een lapje. Beide zijn binnen een nacht weggeknaagd.

Zelf doen mag en werkt in de meeste huizen. Er zijn vijf momenten waarop je moet ophouden met zelf proberen.

Je vangt na twee weken nog steeds muizen, of het aantal neemt niet af. Dan is er een nest of een toegang die je niet vindt.

Je hoort geritsel in een verlaagd plafond, een spouwmuur of een kruipruimte die je niet in kunt. Daar kom je niet bij met klemmen en daar hoort iemand met een camera en ervaring te kijken.

Het gaat om ratten en niet om muizen. Grotere keutels, zwaarder geluid, graafgangen in de tuin. Ratten horen bij een professional en vaak ook bij een melding aan de gemeente.

Er zijn kabels aangevreten of je ruikt schroeilucht. Knaagschade aan elektra is een brandrisico en dat is geen kwestie van geduld meer.

Je woont boven of naast een horecazaak, een supermarkt of een pand met leegstand. Dan is de bron waarschijnlijk niet van jou en is een gezamenlijke aanpak de enige die werkt.

Bestrijders verkopen graag een contract met vier bezoeken per jaar. Bij een gewone woning is dat meestal niet nodig, en dat is eerlijker om te zeggen.

Een of twee muizen na de eerste koude nacht in het najaar. Dat is het klassieke patroon: het wordt buiten koud en ze zoeken warmte. Weren en een paar klemmen is genoeg.

Keutels in een kast onder de gootsteen, waar de leiding de muur in gaat. Dat gat dichten met staalwol en mortel is vijf euro en tien minuten.

Een muis in een schuur, garage of berging zonder verbinding met je woning. Vervelend, geen plaag.

Wat je wel kunt overwegen zonder plaag: een eenmalige inspectie waarbij iemand met je meeloopt en de toegangen aanwijst. Dat is goedkoper dan een behandeling en het is precies de kennis waar het op vastloopt.

In je eigen woning ben je zelf verantwoordelijk voor het weren en bestrijden van muizen. De gemeente helpt bij overlast in de openbare ruimte en niet binnenshuis, al geven veel gemeenten wel gratis advies.

Huur je, dan hangt het af van de oorzaak. Zit de oorzaak in de staat van de woning, zoals gaten in de gevel, kieren onder de deur of een kapotte rioolontluchting, dan is dat een gebrek en moet de verhuurder het verhelpen. Ontstaat het door de manier waarop de woning wordt gebruikt, dan ligt het bij de huurder.

In het Besluit kleine herstellingen staat ongediertebestrijding bij het klein onderhoud van de huurder, maar alleen voor zover de kosten gering zijn en er geen bouwkundig gebrek achter zit. Een terugkerende plaag door gaten in de gevel valt daar dus niet onder.

Meld het schriftelijk met foto's, ook als je verwacht dat de verhuurder het meteen oppakt. Zonder die melding sta je zwak als het maanden gaat duren.

In een appartement met een VvE is de gevel gemeenschappelijk. Zit de toegang in de gevel of de spouw, dan is het een VvE-zaak en niet iets wat jij in je eigen woning oplost.

Zelf doen is goedkoop: zes klemmen 10 tot 20 euro, een rol fijn gaas 10 tot 15 euro, roestvrij staalwol 8 tot 15 euro, een zak mortel 10 euro. Voor vijftig euro heb je alles.

Wat 2026 anders maakt: nu gif voor particulieren is weggevallen, verschuift het werk van een bestrijder van behandelen naar weren. Betaal dus voor het dichtmaken van de toegangen, want dat is het deel dat het probleem echt oplost. Vraag altijd apart naar wat er in de prijs zit: een offerte van 65 euro zonder hercontrole is duurder dan een van 120 euro met, zodra je twee keer moet bellen.